Van Wiley tot Stormzy, wot is grime?

Posterboy van het Britse antwoord op hiphop, Stormzy, stuurde grime begin dit jaar alle hitlijsten in met zijn langverwacht debuutalbum “Gang Signs & Prayer”. Niet alleen UK popsterren Adele en Ed Sheeran zijn fan van de grimmige rap. Ook Canadese rapper Drake weet grime te waarderen. Hij bood onder meer MC’s Skepta en Giggs een plaatsje op zijn playlist “More Life”. Tot grote verwarring van de gemiddelde Amerikaan die ‘What is a skepta?’ moest googelen. Het genre groeit tot ver buiten de Britse landsgrenzen. Maar wat is grime en waar komt het in godsnaam vandaan? 

untitled-article-1436269573-body-image-1436269858

Kano en Ghetts in 2005 (foto: I-D)

Geen hiphop, geen garage

‘Het Britse antwoord op hiphop’ is geen rechtvaardige omschrijving. Grime is ‘a London ting’ gegrond in de Londense clubcultuur op het kruispunt van elektronische muziek en Amerikaanse hiphop. Binnen de ruime waaier aan clubmuziek zijn twee genres van belang: jungle en 2-step. De eerste is een mix van snelle staccato beats, reggae-invloeden en samples. Denk aan de hedendaagse drum ’n bass en Shy FX. De laatste is een subgenre van UK garage waarbij het typische 4/4-ritme wordt opgedreven en de vocals van gesampelde nummers wegvallen omdat ze anders als chipmunks klinken. Wat blijft over? Een set agressieve beats met een ongewoon scherp ritme. Beide genres zijn typische clubmuziek, gedraaid door een DJ en bedoeld om op te dansen. Een DJ stond eind jaren ’90 echter nooit alleen op het podium, maar werd door een of meerdere MC’s vergezeld die via een microfoon het publiek opzweepten.

Clubmuziek maken was in Londen allerminst een solosport. DJ’s, MC’s en producers verzamelden zich in crews. Iets uitbrengen op plaat, deed je niet individueel, maar als groep. Een legendarische garage-crew in de vroege grime-geschiedenis is Pay As U Go Cartel. Nadat hun single ‘Champagne Dance’ de Top 20 in Engeland bereikt, splitst de crew in 2002. Producers Geeneus and Slimzee richten piratenzender Rinse FM op. Een ander lid, Wiley, begin in z’n eentje beats te knutselen. En grime was geboren.

Dizzee Rascal And Wiley

Dizzee Rascal en Wiley

Grime-godfather Wiley

Richard Cowie, beter bekend als Wiley, sticht een nieuwe crew: Roll Deep, inclusief rappers Dizzee Rascal en Tinchy Stryder. Met goedkope software maakt hij nieuwe beats die het best te omschrijven zijn als een vreemde, grimmige versie van garage. Onmogelijk om nog op te dansen, maar ideaal om uitgebreid op te rappen. Hij noemt het Eskimo-beat, en zichzelf Eskimo-boy. Pater familias van het toen titelloze grime-genre, perst Wiley de muziek op ‘White Label Vinyls’, 12 inch singles die de crew drie pond per plaat kosten. Een mooie hoes ontbrak en in het midden was er plaats om in stift de titel te schrijven. Zonder platenlabel, manager of PR verkocht Wiley 10.000 plaatjes van zijn Eskimo-muziek. Hoe? Door rond te rijden in de buitenwijken van Londen met een autokoffer vol platen en de radio luid. Niet BBC Radio 1, maar piratenzenders als Rinse FM en Déja Vu FM.

Te jong voor clubs

Zwarte jongeren in de Londense buitenwijken voelen zich steeds meer aangetrokken tot de naamloze deuntjes van Roll Deep. MC’s zorgen niet langer alleen voor sfeerbeheer in clubs maar willen hun verhaal kwijt. Ze geven de jeugd een stem die niet te horen was in de Amerikaanse hiphop. Grime groeit uit tot een rauw en eerlijk genre dat jongeren weg houdt van drugs, alcohol en misdaad. De kids in de Londense woonblokken die overdag op pleintjes staan te rappen zijn te jong voor clubavonden en leggen hun oor ’s avonds te luisteren bij illegale radiouitzendingen. Piratenzenders pikken het nieuwe geluid snel op en nodigen MC’s uit in hun kleine radiostudio’s die stilaan veranderen in jeugdcentra. Met z’n tienen in een kleine ruimte geven beginnende rappers de microfoon door en improviseren ‘bars’ over hun ‘struggles’ in de ‘streets’.

Chrisp-Street-Youth-Club

De jongste crew-leden van Wiley’s Roll Deep in Chrisp Street Youth Club, 2005

Uit het oog van de media maken crews goedkope muziekvideo’s, nemen interviews af van elkaar en filmen rapbattles tegen de achtergrond van grijze woontorens. Zonder YouTube of sociale media proberen ze hun DVDs en videocassettes te verkopen via onafhankelijke platenwinkels. Ondertussen kan Wiley in z’n eentje een deal sluiten met platenmaatschappij XL Recordings en brengt er in 2003 zijn debuut Treddin’ on Thin Ice uit. Maar het is Dizzee Rascal die in hetzelfde jaar de Mercury Prize voor beste Britse album wint met zijn debuut “Boy in da Corner. Plots hebben de Britse media wél oog en oor voor het nieuwe genre en proberen ze tevergeefs een naam te kleven op de agressieve 140 bpm mash-up van garage en hiphop. Wiley reageert met zijn debuutsingle ‘Wot U Call It?’

Geen blingbling

De liefde duurt niet lang. Al snel draait de mainstream media 180° tegen de grime scene. ‘De muziek zet aan tot geweld, misdaad en vandalisme.’ De sfeer rond het genre wordt grimmiger en fans worden uit Londense clubs geweerd. Met de ‘no trainers, no caps’-regel kunnen garage-clubs subtiel maar effectief de subcultuur uit hun dancings houden. Clubavonden worden ‘house parties’ en iedereen mag dragen waar hij/zij zich goed in voelt. De streetstyle die vandaag omschreven wordt als ‘casual’ of ‘non-formal’ was in het midden van de jaren 2000 het uniform van de Londense rappers. Nike’s, een pet, een hoodie en een joggingbroek, het maakt deel uit van de grime identiteit, ook vandaag nog. ‘Grime is hoe je praat, de woorden die je gebruikt, zelfs de manier waarop je fish & chips eet. Grime is een subcultuur, a way of living.’ verklaart rapper Aj Tracey. Samen met die kledingstijl maakt het Britse straatvocabulair Londese rap iets totaal anders dan de Amerikaanse tegenhanger. Ze rappen niet met gouden kettingen rond hun nek over hun dure auto’s, maar in hun nieuwe ‘crêpes’ (sneakers) over de trouwe ‘mandem’ (groep vrienden).

Formulier 696, fuck da police

Terwijl Amerikaanse rappers wel gelauwerd worden door Engelse radio- en tv, blijft grime ondergronds. De subcultuur wordt meer en meer geviseerd door de Londense politie. En die afkeer kondigt de ondergang van grime aan. In 2008 treedt formulier 696 in werking, een maatregel met een discriminerende ondertoon. Clubs en concertzalen moeten verplicht twee weken voor een evenement plaatsvindt, informatie over de artiesten doorgeven aan de politie, om zo het risicogehalte van de avond te kunnen inschatten. Op de zes pagina’s van het formulier 696 moeten organisatoren de identiteitsgegevens van alle personen die op het podium zullen staan invullen. Omdat grime nu eenmaal een spontaan gebeuren is, weet niet iedere organisator twee weken op voorhand wie er de microfoon ter hand zal nemen die avond. De vragen op het formulier zijn bovendien duidelijk gericht op de grime-cultuur. ‘Welke genres worden er opgevoerd?’ ‘Valt dit onder rap, grime of hiphop?’ ‘Nationaliteit van de artiest?’ ‘Geboorteplaats?’ Londense agenten zijn niet op zoek naar Ierse folkzangers, maar naar zwarte rappers. Concerten worden last-minute afgelast omdat ze ‘tot grote misdaden zouden leiden.’ De community is verontwaardigd en na veel protest mengt het Brits parlement zich. Een jaar na invoering wordt de maatregel afgeschaft. Niet te min tekent deze misstap het genre en zijn Fuck Da Police-mentaliteit des te meer. Terwijl Obama rappers promoot in Amerika, proberen publieke figuren in Engeland grime te mijden. Op de Britse radiozenders krioelt het van de Amerikaanse hiphop, maar de eerlijke binnenlandse rap is onzichtbaar, onhoorbaar.

WHS2006004Z00041-15

Leden van Get Money Quick Crew in Noord Londen, grime is de punk de 21e eeuw.

In de jaren 2000 was grime de soundtrack van een generatie zwarte jongens in de buitenwijken van Londen. Als 21e eeuwse punkers rebelleerden rappers op hun eigen manier; zonder label, zonder Youtube, zonder cash. MC’s als Dizzee Rascal en Wretch 32 braken door tot buiten de UK. Maar de rest besefte al snel dat geld niet rijmt met grime en keerde zich meer en meer naar mainstream hiphop. De radiostudio’s liepen leeg en nieuwe grime-artiesten bleven weg. Ondertussen groeide de mogelijkheden van het internet en daalde de verkoop van vinyl. Piratenzenders werden overbodig en de zwarte gemotiveerde jeugd van vroeger was plots volwassen. Tot Skepta op de deur klopt.

Grime 2.0

‘Grime is dead,’ verkondigde menig muziekkenner eind 2009. Piratenzenders hielden op te bestaan, cd-winkels gingen failliet en de grime-artiesten braken maar niet door in de rest van de wereld. ‘Man in Black’-rapper Ghetts beweerde het tegendeel. Hij was er steevast van overtuigd dat grime zou herrijzen. Gelijk had hij. Nog geen vijf jaar later, in 2014, opende de mainstream media z’n deuren opnieuw voor grime. En dit keer voor goed. Met hits van Lethal Bizzle, Skepta en Meridian Dan kreeg het grote publiek eindelijk de 140bpm rapmuziek in hun gehoor geduwd. Wiley kwam terug met single ‘On A Level‘ die doet denken aan zijn Ice Rink-beats uit 2004. Ook Skepta ging full circle met zijn goedkope videoclip voor ‘That’s Not Me‘, een nummer die de hoogdagen van de Eskimobeat ere aandoet. De Shutdown-zanger ging legende Dizzee Rascal achterna en wint in 2016 een Mercury Prize voor best Brits album met “Konnichiwa”. De pers is opnieuw vol lof over Britse rap en Skepta regeert als nieuwe king of grime. Een inspiratie voor velen, waaronder Stormzy.

En Stormzy?

Eind 2014 komt de huidige king of grime voor het eerst in beeld. Michael Omari, beter bekend als Stormzy, wint de allereerste MOBO award voor grime aan de vooravond van zijn Later With Jools Holland-optreden. Genomineerd als ‘BBC Sound of 2015’ figureert hij samen met een dertigtal andere MC’s op het podium van de Brit Awards achter Kanye West. Jammer genoeg onderwaarderen rappers Big Narstie en J Spades die prestatie en noemen ze Stormzy een ‘back-up dancer’. Reageren doet de Wicked Skengman in zijn nummer ‘Shut Up‘, een freestyle in een park, gefilmd door een van zijn fans.

De studioversie van de rap over XTC’s melodie haalt de top 10 in Engeland en wordt eind 2016 40 miljoen keer bekeken op YouTube. Een platform waar Stormzy veel aan te danken heeft. Omari groeide op met de rapbattles, Wiley & Dizzee Rascal op piratenzenders en Skepta die met old school grime opnieuw de hitlijsten kaapte. Dankzij YouTube en sociale media als Snapchat, kreeg Stormzy zijn ‘bars’ aan de wereld verkocht. Hij vormt de perfecte brug tussen de grimmige DIY-onderwereld en de alledaagse muziekbusiness. Zijn debuutalbum “Gang Signs & Prayer” is hier het perfecte voorbeeld van. Stormzy werkte samen met grote namen uit zowel de grime-scene (Ghetts, Wretch 32) als de elektronische muziekwereld (Mura Masa, MNEK, Fraser T Smith). “Gang Signs & Prayer” is geen doorsnee grime-album maar een verzameling van R&B, hiphop, gospel en authentieke grime. Eentje dat bovendien als eerste in zijn soort een nummer 1 behaalde in Engeland. Stormzy is dan ook geen gewone MC, maar een die grime aan de wereld wil laten zien. Gesponsord door Adidas en niet door Gucci, met zijn mama aan zijn zijde en altijd een goed woordje voor Onze Lieve Heer.

God's plan… 🇬🇧🇺🇸

A post shared by Gang Signs & Prayer (@stormzyofficial) on

Ontstaan uit een mix van elektronische muziek en Amerikaanse hiphop, onderdrukt door politie en mainstream media, groeide grime uit als een subcultuur in de Londense buitenwijken. De afgelopen jaren keerde grime terug en niet alleen in Londen. Een nieuwe generatie MC’s is ondertussen opgestaan, man én vrouw, zowel in Londen, Ierland en Europa. Rappers die goed hebben geluisterd naar godfather Wiley en door het internet nu meer dan ooit de kans krijgen om de wereld te doen luisteren. En of de wereld wil luisteren. Grime is here to stay.

Stormzy stond afgelopen weekend op Coachella, staat er volgend weekend opnieuw en is daarna nog te zien in België in de Ancienne Belgique en op Pukkelpop. Wiley bezoekt ons land in mei tijdens het Fire is Gold-festival in Vilvoorde.

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s